Lắp đặt bể phốt dưới gầm cầu thang là phương án thường được cân nhắc ở nhà phố có diện tích hạn chế vì tận dụng được khoảng không phía dưới cầu thang và giảm diện tích chiếm dụng ở sân hoặc khu vực khác. Tuy nhiên, bể phốt không phải hạng mục có thể đặt vào bất kỳ khoảng trống nào còn dư. Vị trí này phải được phối hợp với kết cấu móng – cầu thang, đường ống thoát, nắp thăm, thông hơi và khả năng hút bùn sau nhiều năm sử dụng. Nếu bố trí thiếu tính toán, bể có thể khó bảo trì, phát sinh mùi hoặc buộc phải phá sàn khi cần sửa chữa. Hùng Anh cùng tìm hiểu cách bố trí bể tự hoại dưới gầm cầu thang hợp lý hơn.

Có nên lắp đặt bể phốt dưới gầm cầu thang?

Có nên lắp đặt bể phốt dưới gầm cầu thang?

Có thể, nếu vị trí đó được tính ngay trong thiết kế và đáp ứng đồng thời yêu cầu về kết cấu, thoát nước và bảo trì.

Lợi thế lớn nhất là tiết kiệm diện tích. Với nhà phố hẹp, gầm cầu thang thường là khu vực khó sử dụng cho công năng chính nên có thể tận dụng phần không gian phía dưới sàn cho bể tự hoại.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ có khoảng trống dưới cầu thang là có thể đào bể.

Nếu vị trí bể xung đột với móng, đài móng, giằng móng hoặc kết cấu chịu lực của cầu thang, việc tự ý đào sau khi công trình đã thiết kế có thể ảnh hưởng đến kết cấu. Phương án này vì vậy cần được thể hiện và phối hợp với kỹ sư kết cấu ngay từ đầu.

Ngoài ra, nếu không thể bố trí cửa thăm và đường hút bùn thuận tiện, một vị trí khác dù chiếm diện tích hơn đôi khi lại hợp lý hơn trong suốt vòng đời công trình.

Bể phốt thực chất làm nhiệm vụ gì?

Bể phốt, hay bể tự hoại, tiếp nhận nước thải sinh hoạt và thực hiện quá trình lắng, lưu giữ bùn và phân hủy một phần chất hữu cơ trước khi nước thải đi sang công trình hoặc hệ thống tiếp nhận tiếp theo.

Không nên hiểu bể tự hoại là nơi “xử lý sạch hoàn toàn” nước thải.

TCVN 7957:2023 xem bể tự hoại là một giải pháp xử lý sơ bộ đối với nước thải quy mô nhỏ và ghi nhận nước thải sau bể vẫn là một phần của hệ thống xử lý – thoát nước phía sau. Tiêu chuẩn cũng yêu cầu trong bể có thiết bị giữ váng nổi và thông gió tự nhiên.

Do đó, khi thiết kế cần xác định rõ:

Nước thải vào bể từ đâu → xử lý sơ bộ trong bể → nước sau bể đi đâu.

Không nên chỉ tập trung xây một bể đủ lớn rồi bỏ qua tuyến đầu ra.

Dung tích bể phốt dưới cầu thang nên tính thế nào?

Dung tích không nên quyết định dựa trên diện tích gầm cầu thang.

Bể phải được tính từ lượng nước thải và số người sử dụng, sau đó mới kiểm tra xem không gian dưới cầu thang có đáp ứng được hay không.

TCVN 7957:2023 đưa ra hướng dẫn sơ bộ cho bể tự hoại xử lý cơ học tại các cụm nhỏ: với số người N ≤ 25, thể tích có thể lấy bằng 3 lần lưu lượng nước thải trung bình ngày; với N > 25 đến phạm vi áp dụng tương ứng, có thể lấy khoảng 2,5 lần. Tiêu chuẩn cũng cho phép bố trí bể 1, 2 hoặc 3 ngăn tùy quy mô số người.

Đối với nhà ở riêng lẻ, số liệu cuối cùng vẫn cần được người thiết kế xác định theo nhu cầu thực tế.

Không nên thu nhỏ bể chỉ để vừa với cầu thang. Nếu không gian không đáp ứng được dung tích và cấu tạo cần thiết thì nên chuyển sang vị trí khác.

Không để bể xung đột với móng và kết cấu cầu thang

Đây là vấn đề quan trọng nhất khi tận dụng gầm cầu thang.

Bể được đặt dưới đất nên quá trình đào có thể nằm gần móng, giằng móng hoặc các cấu kiện chịu tải.

Nếu công trình đã xây xong mới quyết định đào thêm bể dưới cầu thang, nguy cơ xung đột với kết cấu càng cao.

Phương án phù hợp là xác định vị trí bể ngay trong hồ sơ xây dựng, để kỹ sư kết cấu tính đồng thời cao độ đáy bể, thành bể, móng và các cấu kiện xung quanh.

Không nên tự ý cắt giằng, thay đổi móng hoặc đục cấu kiện chịu lực để tạo thêm diện tích cho bể.

Phần nắp bể cũng phải được tính để chịu được tải trọng phía trên theo công năng thực tế, đặc biệt nếu khu vực trên bể có sàn sử dụng thường xuyên.

Nắp thăm phải đặt ở vị trí có thể mở được sau khi hoàn thiện

Một trong những lỗi dễ gặp khi lắp đặt bể phốt dưới gầm cầu thang là làm nắp thăm rất đẹp lúc thi công nhưng sau đó lại bị tủ, bậc cầu thang hoặc vật dụng che kín.

Bể tự hoại cần được kiểm tra và hút bùn trong quá trình sử dụng. Nếu không có điểm tiếp cận, việc bảo trì có thể buộc phải tháo gạch hoặc phá sàn.

Nắp thăm nên được bố trí tại vị trí có thể mở trực tiếp, đủ không gian thao tác và dễ xác định sau khi hoàn thiện nội thất.

Nếu xe hút bùn không thể tiếp cận gần nhà, cần tính trước đường đưa ống hút từ ngoài vào đến nắp bể.

Đây là chi tiết tưởng nhỏ nhưng quyết định rất nhiều đến chi phí bảo trì sau này.

Đường ống từ bồn cầu đến bể cần ngắn và ít đổi hướng

Bể đặt dưới cầu thang thường thuận lợi nếu khu vệ sinh nằm gần đó.

Đường thoát phân nên được bố trí càng trực tiếp càng tốt, duy trì độ dốc phù hợp để nước thải tự chảy về bể.

Nếu tuyến phải đi vòng qua nhiều góc 90°, nguy cơ giữ cặn và tắc tại các điểm đổi hướng tăng lên.

Với những đoạn cần chuyển hướng, nên thiết kế phụ kiện và điểm kiểm tra phù hợp thay vì cố giấu toàn bộ đường ống trong sàn.

PVC-U là vật liệu được sử dụng rộng rãi cho hệ thống thoát nước sinh hoạt nhờ hệ ống và phụ kiện đồng bộ. Tuy nhiên, kích thước và cách bố trí phải theo thiết kế thoát nước, không nên giảm đường kính chỉ để dễ luồn qua dầm hoặc kết cấu.

Bể phốt dưới cầu thang có gây mùi không?

Bể được thiết kế và vận hành đúng không nên làm khu vực cầu thang liên tục có mùi nước thải.

Mùi thường liên quan đến các vấn đề như hệ thống thông hơi chưa phù hợp, xi phông bị mất nước, mối nối hở hoặc nắp bể không kín.

TCVN 7957:2023 yêu cầu bể tự hoại phải có thông gió tự nhiên.

Ống thông hơi cần được dẫn đến vị trí phù hợp thay vì kết thúc ngay trong khoảng gầm cầu thang. Nếu khí từ bể được xả trực tiếp vào không gian kín trong nhà, mùi có thể tích tụ và gây khó chịu.

Bên cạnh đó, nắp thăm phải kín trong quá trình sử dụng nhưng vẫn có khả năng tháo mở khi bảo trì.

Bể tự hoại nên có mấy ngăn?

Không phải mọi nhà đều bắt buộc dùng một cấu hình giống nhau.

Theo TCVN 7957:2023, khi tính sơ bộ theo số người sử dụng có thể dùng bể một ngăn với N ≤ 5 người, hai ngăn khi N < 50 và ba ngăn trong phạm vi khoảng 50–100 người.

Trong nhà ở hiện nay, cấu hình nhiều ngăn thường được sử dụng để phân chia rõ khu lắng – chứa bùn và khu tiếp theo trước khi nước được đưa ra ngoài.

Điều quan trọng hơn số ngăn là thể tích hữu ích và cấu tạo dòng chảy phải đáp ứng thiết kế.

Không nên chia một bể quá nhỏ thành ba ngăn chỉ để gọi là “bể ba ngăn”, bởi khi đó từng ngăn có thể trở nên quá hẹp, khó thi công và khó vệ sinh.

Có nên cho toàn bộ nước sinh hoạt vào bể phốt?

Cần phân biệt các dòng nước thải trong nhà.

Nước từ bồn cầu là dòng cần được xử lý qua bể tự hoại theo cấu hình hệ thống.

Nước từ lavabo, vòi sen và sàn vệ sinh có thể được tổ chức theo thiết kế thoát nước của công trình. Riêng nước bếp có nhiều dầu mỡ không nên đưa thẳng vào bể mà không cân nhắc giải pháp tách mỡ phù hợp, đặc biệt với công trình có lượng nấu nướng lớn.

Nước mưa lại phải được tách khỏi hệ nước thải sinh hoạt.

Đưa nước mưa vào bể tự hoại có thể làm lưu lượng tăng mạnh khi mưa lớn, gây xáo trộn quá trình lắng và làm hệ thống nhanh quá tải.

Vì vậy, không nên hiểu bể phốt là “bể gom tất cả các loại nước trong nhà”.

Đường ống đầu ra của bể phải được xác định ngay từ thiết kế

Sau khi qua bể tự hoại, nước thải vẫn phải được đưa đến hệ thống tiếp nhận hoặc xử lý tiếp theo phù hợp với hạ tầng của khu vực.

TCVN 7957:2023 xem bể tự hoại là một công trình xử lý sơ bộ trong hệ thống thoát nước, không phải điểm kết thúc mặc định của nước thải.

Nếu khu vực có hệ thống thoát nước thải tập trung, tuyến sau bể cần được đấu nối theo yêu cầu tương ứng.

Ở những khu vực chưa có mạng tập trung, phương án xử lý tiếp theo phải dựa trên điều kiện đất, nước ngầm và quy định môi trường.

Không nên tự làm ống xả nước sau bể vào nền đất, cống mưa hoặc khu vực xung quanh nhà khi chưa xác định phương án phù hợp.

Bố trí đường ống thế nào để sau này dễ sửa chữa?

Khi làm bể dưới cầu thang, nên nghĩ trước tình huống một ngày nào đó đường ống bị tắc.

Những đoạn đổi hướng, điểm nối giữa ống đứng và ống ngang hoặc tuyến trước khi vào bể nên được bố trí sao cho có khả năng thông tắc.

Nếu mọi phụ kiện đều nằm dưới bê tông và không có cửa kiểm tra, một sự cố nhỏ có thể dẫn đến phải đục sàn.

Các vị trí xuyên thành bể cũng cần được xử lý kín và chắc chắn ngay từ lúc thi công. Không nên để đường ống truyền tải trọng trực tiếp lên thành bể hoặc tạo khe hở dễ rò nước thải ra ngoài.

Bản vẽ hoàn công nên ghi lại rõ vị trí bể, nắp thăm và hướng đường ống trước khi lát sàn.

Lắp đặt bể phốt dưới gầm cầu thang có thể là phương án tiết kiệm diện tích hiệu quả cho nhà phố, nhưng chỉ phù hợp khi được tính toán ngay từ thiết kế.

Vị trí bể không được xung đột với móng và kết cấu chịu lực; dung tích phải dựa trên nhu cầu sử dụng thay vì khoảng trống có sẵn. Đồng thời, bể cần có nắp thăm dễ tiếp cận, thông hơi tự nhiên, đường ống vào – ra hợp lý và khả năng hút bùn sau này.

Đặc biệt, không nên che kín bể chỉ để tăng tính thẩm mỹ. Một thiết kế tốt phải tính đến cả thời điểm công trình đang sử dụng và thời điểm cần bảo trì sau nhiều năm.

Đối với hệ thống thoát nước kết nối với bể, việc sử dụng đúng ống PVC-U và phụ kiện đồng bộ cũng giúp hạn chế rò rỉ, tắc nghẽn tại các tuyến âm sàn khó sửa chữa.

Để được tư vấn lựa chọn ống PVC-U và phụ kiện Nhựa Tiền Phong phù hợp với hệ thống thoát nước sinh hoạt của công trình, liên hệ Xây Dựng Hùng Anh – Nhà phân phối chính thức Nhựa Tiền Phong tại phường Tân Hưng, Tp.HCM.